Pod pilnym okiem KGB
Cytat z oficjalnego komunikatu Centrum Informacji oraz Kontaktów Publicznych KGB Białorusi: "Jan Roman niejednokrotnie przekazywał obcokrajowcom niekonkretną, tendencyjną informację na temat sytuacji społeczno-gospodarczej, politycznej i narodowo-wyznaniowej na Białorusi, publikował odpowiednie reportaże w zagranicznych mediach. Taka działalność Jana Romana prowadzi do zmniejszenia zaufania do naszego kraju, obniżenia międzynarodowego autorytetu Republiki Białoruś i może doprowadzić do popełnienia przez niego przestępstwa, przewidzianego art. 396-1 Kodeksu Karnego Białorusi ("Dyskredytacja Republiki Białoruś")".

Zapytałam Jana Romana, w którym z jego artykułów KGB znalazło dyskredytację państwa i tendencyjne informacje? Odpowiedź była banalna: produkcja pewnego przedsiębiorstwa państwowego wskutek przyczyn obiektywnych jest niedochodowa, z tym wiąże się spadek produkcji i problemy z wypłatą na czas pensji pracownikom... Niedługo minie rok, od kiedy taka wiadomość o niejednym przedsiębiorstwie państwowym stała się "standardem międzynarodowym", i tylko leniwy nie krzyczy o kryzysie. Grodzieńskie KGB jednak "rekomenduje" podobną sytuację interpretować trochę inaczej: owszem, kryzys jest, ale pomimo to przedsiębiorstwa znajdują możliwość wypłaty pensji.

Teraz, w czasie tzw. "liberalizacji", którą białoruskie władze prowadzą jedynie i tylko na potrzeby Unii Europejskiej, sytuacja w której znalazł się mój kolega, odzwierciedla prawdziwy stan z wolnością słowa w kraju - nie ma żadnej liberalizacji! Dyskredytacja państwa, obraza godności prezydenta, ekstremizm! Takie grzechy już od ponad 10 lat ma na sumieniu cała niezależna prasa oraz niezależni dziennikarze. Jestem gotowa po raz setny wymienić zamknięte wydawnictwa: "BDG", "Imia", "Pahonia", "Kurier z Borysewa", "Birża informacji" itd. - z jednego tylko powodu, że za krótką pamięć przyjdzie drogo zapłacić, zwłaszcza samym sklerotykom.

Pięć lat temu mnie i "Birżę informacji" sąd pociągnął do odpowiedzialności, upatrzywszy "obrazę prezydenta" w zaledwie jednym akapicie: "Marzy nam się stabilne i sprawiedliwe prawo, chcemy być pewni jutrzejszego dnia zarówno dla siebie, jak i dla naszych dzieci. Jednak skąd się weźmie pewność, jeśli główny z tych aktów prawnych będzie zmieniany raz na trzy lata? Referendum, zarządzone przez prezydenta - jest wyzwaniem rzuconym społeczeństwu. Trzeba nie tylko nie mieć sumienia, lecz odnosić się z "pańskim" lekceważeniem do plebsu, mając absolutną pewność, że "plebs" niczego nie rozumie i o niczym nie decyduje..."

Jeśli pisząc te słowa obraziłam kogoś, to wyłącznie ten przysłowiowy "plebs", ale na pewno nie głowę państwa. Próbowali tego dowieść w sądzie dwaj wybitni białoruscy adwokaci. Nie udało się. Sąd nie miał zamiaru wyjaśnić, obraziłam, czy nie obraziłam Łukaszenkę. Sąd chciał udowodnić, że tak mówić nie wolno. Językowej ekspertyzy mojej wypowiedzi dokonywali najlepsi filolodzy z Mińska. Na nic się to zdało. Już wtedy zrozumiałam, że drażni władzę nie samo słowo, tylko intonacja, z którą zostało one wypowiedziane. Nie może jakaś niewypłacona na czas pensja poderwać zaufania międzynarodowej opinii publicznej do naszego kraju. Doskonale rozumieją to w KGB, w sądzie, w urzędach państwowych, w prokuraturach. Nie chodzi tu o opinie o Białorusi na arenie międzynarodowej, tylko o to, że taka informacja może poderwać zaufanie do kraju... wewnątrz samego państwa. Z tego powodu dzisiaj niezależni dziennikarze oraz niepaństwowe tytuły prawie nie mają żadnego pola manewru.

Umiesz czytać? Jesteś ekstremistą!
"Ekstremizm" (z łac. extremus - skrajny, krańcowy) to: propagowanie i realizowanie skrajnych ideologii i poglądów politycznych, ekonomicznych, społecznych i religijnych, wprowadzanych w życie za pomocą radykalnych środków (np. przemoc, terror, pucz itp.) - na podstawie Popularnej Encyklopedii Powszechnej.

Od roku 2007 na Białorusi działa ustawa "O przeciwdziałaniu ekstremizmowi". Nie mam zamiaru robić tu rewizji, bo nie jestem prawnikiem, a jako normalny obywatel, nie mam żadnych zastrzeżeń do tej ustawy. Oburza mnie co innego. Obecnie trwa proces nad przygotowaniem poprawek do Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych. Projekt przywiduje uzupełnienie Kodeksu o artykuł, który wprowadza odpowiedzialność za wydanie, rozpowszechnianie i (uwaga!) przechowywanie materiałów uznanych za ekstremistyczne. Jest to bomba z opóźnionym zapłonem.

W państwie, gdzie nie ma mowy o niezawisłości sędziowskiej, nikt nie będzie dochodził, czy hasło jest ekstremistyczne, czy nie, czy jest skierowane przeciwko ładowi państwowemu, czy prowadzi do wzniecania waśni na tle społecznym czy jakimkolwiek innym itd. Podmioty prawne, wydające i rozpowszechniające materiały, to nie są jedynie wydawcy czy właściciele gazet, lecz również ci, którzy zajmują się kolportowaniem (w tym też "Biełsojuzdruk"). Czy jakikolwiek "podmiot" jest gotów płacić 17 mln Br grzywny za każdy udowodniony przypadek rozpowszechniania niezależnej prasy? Jasne, że nie! Nikt nie będzie chciał ryzykować. Jeśli wspomniana poprawka zostanie przyjęta, będzie to oznaczać całkowitą likwidacją niezależnych drukowanych środków masowego przekazu.

Jest jeszcze jeden aspekt - polityczny. W ustawie "O przeciwdziałaniu ekstremizmowi" o tym nie ma żadnej wzmianki, ale już w poprawkach do Kodeksu czytamy: "...oraz przechowywanie". Mam w domu sporo literatury, którą można uznać za ekstremistyczną. Zbiór dzieł Lenina, na przykład, który był genialnym autorem, jeśli chodzi o teorię przewrotów państwowych. Lubię czytać pisarza Eduarda Limonowa. Film Jurija Chaszczewackiego "Zwykły prezydent" wciąż leży na półce z kasetami wideo, mimo że czas wideo już minął. Co robić z książkami Orwella czy Dostojewskiego? A co z wycinkami z gazet, które są dla mnie niezwykle drogie jako pamiątka o moich dziennikarzach-nauczycielach?

Kto i w jaki sposób będzie sprawdzał zawartość treści ekstremistycznych w "przechowywanych" przeze mnie, czy przez Was, szanowni Czytelnicy, materiałach? Być może warto zapalić ogromne ogniska w całym kraju, zostawiając w domowych bibliotekach jedynie kolorowe czasopisma oraz tomiki dziecięcej literatury? Właśnie, czy użycie określenia "obskurantyzm" w odniesieniu do polityki władz wobec środków masowego przekazu to już ekstremizm, czy jeszcze nie?

Najlepszy środek na narcyzm - lusterko
Zawsze dziwił mnie stosunek KGB do dziennikarzy. Doszukiwanie się wśród nich spiskowców, a tym bardziej ekstremistów uważam za zajęcie dość infantylne. Każdy dziennikarz, zwłaszcza ten, który nie jest obciążony zobowiązaniami wobec państwa, jest największym gadułą: jak tylko będzie miał jakiegoś news'a - od razu puści go do numeru, do eteru, czy wrzuci na stronę internetową. To jest normalna praca dziennikarska, tym zarabiamy sobie na chleb! Jednak, jeśli służby specjalne tak bardzo chcą znaleźć ekstremistę, mogę im jednego wskazać, przytaczając jedynie kilka jego wypowiedzi. Gdzie tam do nich dziennikarzowi Janowi Romanowi!

- "Księża zawsze byli odszczepieńcami w społeczeństwie. Dziś wszyscy wzięli świece i pobiegli do cerkwi. To straszne, niebezpieczne, gdy pojawiają się takie tendencje. Wielu z tych, kto te świece tam trzyma, nawet bym na próg cerkwi nie puścił" (art. 1 Ustawy Republiki Białoruś "O przeciwdziałaniu ekstremizmowi", 4 stycznia 2007r. //Nr. 203-3 "wzniecanie waśni na tle etnicznym, narodowościowym czy religijnym").

- "Jeśli byliście w Bobrujsku, widzieliście, w jakim stanie jest miasto. Strasznie było tam się znaleźć! Chlew! Było to przecież przeważnie żydowskie miasto. Wiecie przecież, jaki Żydzi mają stosunek do miejsca, w którym mieszkają" (wzniecanie waśni na tle etnicznym, narodowościowym).

- "Ludzie, mówiący w języku białoruskim, nie potrafią nic innego, jak tylko rozmawiać w języku białoruskim, ponieważ za pomocą języka białoruskiego nie da się wyrazić nic wielkiego. Język białoruski jest językiem ubogim. W świecie są tylko dwa wielkie języki - rosyjski i angielski" (propaganda wyższości lub dyskryminacja obywateli ze względu na ich... przynależność językową).

- "Porządek niemiecki kształtował się w ciągu wieków. Swe apogeum osiągnął za Hitlera. To jest właśnie to, co odpowiada naszemu rozumieniu republiki prezydenckiej i roli w niej prezydenta..." (propaganda, publiczne demonstrowanie, rozpowszechnianie... idei nazistowskich).

- "Biznesmeni są jak pijawki ssące krew". Oni są tymi znanymi "zawszonymi pchłami" (wzniecanie waśni na tle społecznym).

Mogłabym kontynuować, ale muszę kończyć artykuł. Mam tylko jedną nadzieję, że deputowani białoruskiego parlamentu, odpowiedzialni za przyjęcie lub nie poprawek do Kodeksu Administracyjnego, uważają się za ludzi w miarę wykształconych...

Helena Rawbiecka
Maj 2009 r.

   wersja do druku