Witryna Związku Polaków na Białorusi forum   archiwum   kontakt   home

    Tegoroczne nagrody Kustosza Pamięci Narodowej zostały wręczone 16 czerwca br. w Sali Rady Zamku Królewskiego w Warszawie. Są to nagrody przyznawane przez IPN za upamiętnienie historii Polski w latach 1939-1989. Wśród laureatów znalazły się instytucje i osoby prywatne m.in. Eugenia Maresch, Ludwik Jerzy Rossowski, ks. Czesław Wala, Zespół Redakcyjny "Zeszytów Historycznych" oraz Instytuty Józefa Piłsudskiego w Londynie i w Nowym Jorku. Wśród gości honorowych była delegacja Związku Polaków na Białorusi na czele z Józefem Porzeckim. Honorowy patronat nad uroczystością objął prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński.

    Prezydenta reprezentował zastępca Szefa Kancelarii Prezydenta RP Władysław Stasiak, który odczytał list od głowy państwa. "Wszyscy laureaci nagrody położyli wielkie zasługi dla ocalenia i upowszechnienia prawdy o najnowszych dziełach Polski. Państwa działalność organizacyjna i wydawnicza, badawcza i popularyzatorska przyczyniła się także do zachowania narodowej tożsamości przez tysiące Polaków, których tragiczne XX-wieczne losy rzuciły po wszystkich kontynentach. Jestem przekonany, że państwa trud podejmowany z miłością i poświęceniem nadal przynosić będzie owoce" - napisał Prezydent.

    Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka podkreślił, że dzięki takim osobom i instytucjom pamięć przetrwała. "Instytut niemal od chwili powstania uważał, że jego obowiązkiem jest zwracać uwagę opinii publicznej na takie osoby i je honorować, stąd wyróżnienie Kustosza Pamięci Narodowej" - zaznaczył prezes IPN.

    Eugenia Maresch od młodości jest zaangażowana w działalność społeczną i charytatywną. Była członkinią Naczelnictwa ZHP poza granicami kraju i Rady Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego (POSK), przewodniczyła jego Komisji Bibliotecznej. Prowadzi rejestrację grobów polskich na cmentarzach brytyjskich. Działa w Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej do zbadania dokumentacji wkładu polskiego wywiadu w II wojnie światowej. Ludwik Jerzy Rossowski jest współinicjatorem działalności wydawniczej, popularyzatorskiej, informacyjnej, upamiętniającej losy zesłańców i łagierników, kronikarzem i dokumentalistą wszelkich przedsięwzięć łódzkich Sybiraków, autorem szeregu artykułów w prasie na ten temat. Od początku uczestniczy w wydawaniu rocznika "My, Sybiracy".

    Ksiądz Czesław Wala jest twórcą Golgoty w Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Kałkowie (woj. świętokrzyskie). W tym budynku, przypominającym średniowieczne zamczysko, znajduje się 38 kaplic-oratoriów upamiętniających martyrologię narodu polskiego. Każda ma swojego patrona; jest m.in. oratorium o. Maksymiliana Marii Kolbego, oratorium Powstańców Warszawskich, oratorium Ofiar Obozów Zagłady, oratorium Radomskiego Protestu w Czerwcu 1976r. i oratorium ks. Jerzego Popiełuszki.


    "Zeszyty Historyczne" wydawane są od 1962r. przez Instytut Literacki w Paryżu. Zgodnie z zamierzeniem ich twórcy Jerzego Giedroycia, miały publikować dokumenty, relacje, pamiętniki, wspomnienia i opracowania poświęcone najnowszej historii Polski pozbawione ingerencji cenzury, obowiązującej w PRL-u. Wydawnictwo, skromne w założeniu, okazało się trwałym i ważnym dla wiedzy o dziejach Polski w XX wieku forum dyskusji i prezentacji naukowej, skupiając wielu wybitnych badaczy i publicystów emigracyjnych. Dotąd ukazało się 160 numerów "Zeszytów Historycznych". Po śmierci Giedroycia redagowała je Zofia Hertz, obecnie robi to Jacek Krawczyk. Bieżące "Zeszyty Historyczne" są publikowane przez warszawskie Towarzystwo Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu.

    Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie został założony w 1947r. Kontynuuje pracę Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski, który działał w Warszawie w latach 1923-1939 (po śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego w 1935r. - pod nazwą Instytut Józefa Piłsudskiego Poświęcony Badaniu Najnowszej Historii Polski). Do najważniejszych celów Instytutu należy: gromadzenie źródeł naukowych i prowadzenie badań historycznych związanych z najnowszymi dziejami Polski, ze szczególnym uwzględnieniem epoki Józefa Piłsudskiego - nurtu, który stworzył, oraz wskazań, które pozostawił. Oprócz prac badawczych Instytut prowadzi działalność wydawniczą, opublikował ponad 40 pozycji.

Należy przypomnieć, że jednym z ubiegłorocznych laureatów Nagrody IPN "Kustosz Pamięci Narodowej" był Związek Polaków na Białorusi. Organizacja w ciągu swej dwudziestoletniej działalności położyła ogromne zasługi na rzecz polskiego odrodzenia narodowego na terenie Białorusi, także w sferze szeroko rozumianej świadomości historycznej i pamięci narodowej. Była ona i jest nadal obiektem szykan i represji politycznych oraz prowokacji białoruskich władz bezpieczeństwa. Mimo prześladowań Związek Polaków na Białorusi działa nadal pod kierownictwem Andżeliki Borys.

    Prezes IPN Janusz Kurtyka i Jacek Pawłowicz, kierownik Referatu Wystaw i Edukacji Historycznych OBEP, przed uroczystością spotkali się z działaczami Związku Polaków na Białorusi w siedzibie Instytutu. Podczas spotkania omówiono aktualną sytuację Związku Polaków na Białorusi oraz wspólne z Instytutem przedsięwzięcia i projekty.


    Po południu, dzięki uprzejmości Jacka Pawłowicza i jego kolegów z Instytutu, którzy przez cały czas opiekowali się naszą delegacją, działacze mieli okazję zwiedzić słynne Muzeum Powstania Warszawskiego, które mieści się w dawnej elektrowni tramwajowej. Zobaczyliśmy poszczególne sale tematyczne, poruszając się w scenerii sprzed 60 lat, chodząc po bruku wśród gruzów zniszczonej Warszawy. Sercem Muzeum jest stalowy monument, na którym wyryte jest kalendarium Powstania, a dobiegające z niego brzmienie bijącego serca symbolizuje życie Stolicy w 1944r. Po przyłożeniu ucha słychać dźwięki walczącego miasta - przerażające krzyki, odgłosy wystrzałów, powstańcze piosenki i audycje radia "Błyskawica".

    W jednej z hal udostępnione są relacje bezpośrednich świadków wydarzeń z sierpnia i września 1944r. - wspomnienia uczestników Powstania m.in. żołnierzy niemieckich. W podziemiach budynku mieliśmy także okazję zobaczyć wierną rekonstrukcję kanału oraz szczególną atrakcję dla zwiedzających - bombowiec Liberator B-24J, podwieszony w nowej hali muzealnej.

    Następnego dnia Jacek Pawłowicz oprowadził naszą grupę po Instytucie Pamięci Narodowej, opowiadając o ofertach edukacyjnych swojego biura, proponując skorzystanie naszej młodzieży uczącej się w Polskiej Szkole Społecznej przy ZPB z ciekawych form nauczania i uczenia się historii najnowszej.

Iness Todryk
Lipiec 2009 r.