Witryna Związku Polaków na Białorusi forum   archiwum   kontakt   home

    Księżna Elżbieta Radziwiłł (Tomaszewska), 91-letnia córka przedostatniego ordynata Nieświeża, księcia Albrechta Radziwiłła, po zwiedzeniu rodowego gniazda wyraziła chęć pomieszkania w nim latem chociaż przez kilka tygodni. W tym roku to się, niestety, nie uda, gdyż zakończenie trwającej od pięciu lat renowacji zamku jest zaplanowane dopiero na maj przyszłego roku. Niezależni eksperci obawiają się jednak, iż za rok najstarsza przedstawicielka potężnego niegdyś magnackiego rodu może nie poznać posiadłości, w której spędziła pierwsze osiemnaście lat życia.


    Do prywatnej, jak podkreślają, wizyty na Białorusi dziesięciu mieszkających w Polsce i Francji przedstawicieli rodu Radziwiłłów doszło pod koniec maja. W centrum uwagi białoruskich mediów, znalazła się naturalnie księżna Elżbieta. To jej fenomenalnej - jak zgodnie podkreślają dziennikarze - pamięci zawdzięczają oni możliwość opublikowania szeregu sensacji, związanych ze stanem przechowywanego przez białoruskich muzealników i renowatorów radziwiłłowskiego dziedzictwa. Do pierwszej konfrontacji owoców działalności białoruskich muzealników z pamięcią księżnej doszło już w pierwszym dniu zwiedzania przez delegację Radziwiłłów swych byłych posiadłości.

    Początek zapowiadał się całkiem przyjemnie. Zwiedzenie najstarszego na Białorusi kościoła w należącej niegdyś do Radziwiłłów i mającej wówczas prawa miejskie wsi Iszkołdź wprawiło Elżbietę Radziwiłł w zachwyt. - To fenomenalne, że ten kościół stoi już prawie 600 lat! - nie kryła emocji księżna, określając jako cud to, że świątynia nie została zburzona ani przez wojny, ani przez komunistów.

    Kolejny punkt podroży - sąsiadująca z Iszkołdzią wieś Połoneczka, w której niszczeje radziwiłłowski pałac z XVIII stulecia. Wykorzystywany w czasach radzieckich jako szkoła i internat zachował się we względnie dobrym stanie. - A czemu nie odnawiacie? - pyta księżna miejscowych urzędników, otoczonych przez mieszkańców Połoneczki. Zebrali się prawie wszyscy, by powitać potomków byłych właścicieli swojej miejscowości. - Nie macie pieniędzy? - domyśla się Elżbieta Radziwiłł. - Nie mamy... - kiwają głowami urzędnicy.

    Wizytacja Połoneczki kończy się miłym akcentem. - Moi rodzice bardzo dobrze wspominali Radziwiłłów. Mówili, że kiedy księżna zauważała w kościele dziecko w zniszczonej odzieży, to zapraszała do pałacu i dawała nowe ubrania - nie kryje wzruszenia na widok Elżbiety Radziwiłł jedna z miejscowych kobiet.

    - Ludzie nie powiedzieli na temat Radziwiłłów ani słowa krytyki - opowiada towarzyszący księżnej podczas zwiedzania Białorusi organizator jej wizyty, pełniący jednocześnie funkcję tłumacza, dziennikarz Hleb Łabadzienka. Z jego relacji wynika, iż w dalszej podroży już nie było tak sielankowo. A to za sprawą braku pokory, jakim wykazali się białoruscy muzealnicy wobec uwag pani Radziwiłł, pamiętającej czasy, gdy w zabytkowych pałacach i zamkach, stanowiących chlubę architektonicznego i historycznego dziedzictwa dzisiejszej Białorusi mieszkali ich prawowici właściciele.

    Do pierwszego zgrzytu doszło podczas pobytu w odbudowanym zamku w miasteczku Mir. Wzniesiony w XV-XVI stuleciach przez starostę lidzkiego, brzeskiego i kowieńskiego Jerzego Ilinicza i przebudowywany przez władających nim później Radziwiłłów zamek w Mirze stał się pierwszym obiektem architektonicznym na Białorusi. wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Elżbieta Radziwiłł przed II wojną światową kilkakrotnie gościła tu wraz z ojcem u ostatniego właściciela posiadłości księcia Michała Światopełka-Mirskiego.

    - Opowiedziała, jakie wieże zamkowe były wówczas zrujnowane, gdzie znajdowały się pomieszczenia mieszkalne, a nawet - w którym pokoju spędzała noc - opowiada Łabadzienka.

    - A tu zamiast podłogi trawa rosła - zwraca księżna uwagę pracowników muzeum w Mirze w jednym z parterowych pomieszczeń. - Co pani mówi, według naszych danych tu była drewniana podłoga! - protestuje przedstawicielka administracji muzeum.

    - W tym momencie księżna musiała sięgnąć po koronny argument - relacjonuje przebieg dyskusji Łabadzienka.

    - Ile pani ma lat? - zapytała.

    - Trzydzieści jeden!

    - A ja mam już dziewięćdziesiąt jeden. I pani wie o tym z papierów, a ja pamiętam wszystko dokładnie, gdyż widziałam na własne oczy. Więc słuchajcie i notujcie! - ucina spór pani Radziwiłł.

    Według Hleba Łabadzienki, choć ogólnie księżna wyniosła pozytywne wrażenia z pobytu w Mirze, to jednak stwierdziła, iż w zamku pozostało już mało z dawnych czasów. - Nie przypomniała sobie, rzecz jasna, ani wyprodukowanej w mohylewskich zakładach windy, ani piany montażowej, uszczelniającej plastikowe okna w wieżach zamkowych - zauważa sarkastycznie i zdradza, iż największego wstydu administracja muzeum się najadła, gdy księżna poprosiła o skorzystanie z toalety. Okazało się, iż do zaspokajania potrzeb służy w zamku pomieszczenie z dziurką w podłodze.

    - Ale nawet nie to wywołało największą irytację księżnej - ciągnie dalej jej białoruski tłumacz i asystent. - Wciąż mnie pytała, dlaczego pracownicy muzeum, towarzyszący nam w trakcie zwiedzania zamku i oglądania przez księżnę rodowego albumu Światopełk-Mirskich, których ona świetnie pamięta, nie notują jej uwag i opowiadań - podkreśla Łabadzienka.

    Kolejny dzień pobytu na Białorusi Radziwiłłowie poświęcili zwiedzaniu Narodowego Archiwum Republiki Białoruś, w którym przechowuje się około 26 tys. dokumentów z archiwum radziwiłłowskiego, Biblioteki Narodowej, przechowującej księgi z największej w I Rzeczypospolitej prywatnej biblioteki Radziwiłłów, Narodowe Muzeum Historyczne oraz Narodowe Muzeum Sztuki, w których wystawiane są portrety władców Nieświeża i goszcząca w Mińsku rosyjska kolekcja pasów słuckich (kontuszowych), wywiezionych w 1941 r. do Mińska z zamku w Nieświeżu. Agresja hitlerowska na ZSRR sprawiła, iż bezcenną kolekcję pasów wraz z innymi dobrami Radziwiłłów ewakuowano do Moskwy i tam już została, chociaż zgodnie z decyzją komunistycznych władz Białoruskiej SRR z 1940 r. pasy słuckie, podobnie jak radziwiłłowskie obrazy, miały zasilić fundusze Białoruskiej Republikańskiej Galerii Obrazów i innych muzeów republiki. W ostatnich latach władze Białorusi podejmują zabiegi wobec władz Rosji o zwrot kolekcji pasów, lecz, jak zaznaczył w kwietniu tego roku goszczący w Mińsku minister kultury Rosji Aleksander Awdiejew, rosyjskim muzeom wydano polecenie, by bez ograniczeń wypożyczały kolekcje pasów słuckich białoruskim kolegom, ale o przekazaniu ich we władanie nie może być mowy. W ten sposób Białoruś, na ziemiach której dzięki Radziwiłłom produkcja pasów kontuszowych urosła w XVIII stuleciu do rangi sztuki, posiada na własność zaledwie dwa fragmenty pasów słuckich.

    Na szczęście kolekcja portretów Radziwiłłów - niektóre pochodzą z XVII-XVIII stuleci - przynajmniej częściowo (47 płócien) w wyniku historycznych zawirowań pozostała we własności Republiki Białoruś.

    Właśnie podczas oglądania podobizn swych przodków w Narodowym Muzeum Historycznym Elżbieta Radziwiłł zrobiła szereg cennych uwag, dokładnie zanotowanych przez, nauczonych niedbałością kolegów w Mirze, stołecznych muzealników. Od księżnej pracownicy muzeum dowiedzieli się na przykład, iż portret jej babci został namalowany z fotografii i to - zdaniem księżnej - najgorszej z istniejących. Pani Radziwiłł obiecała, że przekaże to zdjęcie białoruskiemu muzeum.

    - A ten obraz kiedy namalowano? - pyta księżna Elżbieta, wskazując na portret swojego ojca Albrechta Radziwiłła. - Na początku XX stulecia - słyszy odpowiedź i opowiada kolejną historię. Otóż portret przedostatniego ordynata Nieświeża jest powiększoną kopią obrazka pastelowego, namalowanego ze zdjęcia, na którym książę miał około 25 lat. Ten obrazek wisiał niegdyś w pokoju córki księcia na zamku w Nieświeżu. Dopiero w latach 40., już po śmierci ordynata, jakiś malarz zrobił większą wersję portretu, dorysowując na nim radziwiłłowski herb i wieniec laurowy, by uzupełnić utrzymaną w podobnej konwencji kolekcję portretów innych władców Nieświeża.

    - Administracja muzeum bardzo dziękowała księżnej za jej niezwykle cenne uwagi - opowiada Hleb Łabadzienka. - Teraz w Narodowym Muzeum tabliczki, informujące o wystawianych obrazach na pewno zostaną przepisane - dodaje.

    Nieśwież, będący przez stulecia siedzibą najzamożniejszej i najbardziej wpływowej linii rodu Radziwiłłów, odwiedziłem dzień przed wizytą księżnej Elżbiety. Na parkingu przy kościele p.w. Bożego Ciała, będącym jedną z pierwszych na Białorusi świątyń barokowych, wzniesioną, podobnie jak zamek Radziwiłłów wg projektu słynnego włoskiego architekta Giovanniego Marii Bernardoniego, z trudem znajduję miejsce, by zaparkować samochód. Stoi tu pięć dużych autokarów turystycznych i kilkanaście aut osobowych. Studiowanie rejestracji samochodowych mówi mi, że dzisiaj zabytki Nieświeża zwiedzają turyści nie tylko z najdalszych zakątków Białorusi, lecz także z Polski i Litwy. Pierwszym zwiedzanym zabytkiem jest tradycyjnie kościół, w podziemiach którego mieści się licząca ponad sto trumien krypta Radziwiłłów, największa w Europie Wschodniej nekropolia jednego rodu. Tam też udaję się wraz z zaproszonym przeze mnie na wycieczkę w celu bardziej owocnego zwiedzania grodu Radziwiłłów grodzieńskim dziennikarzem, urodzonym w Nieświeżu, krajoznawcą Witoldem Iwanowskim.


    Pan Witold ma sprawę do nieświeskiego proboszcza. Od kilku już lat domaga się bowiem przywrócenia na mur kościelny zdjętej w czasach radzieckich tablicy ku czci Edwarda Woyniłłowicza, zamożnego ziemianina i fundatora m.in. kościoła p.w. św.św. Szymona i Heleny, zwanego także "Czerwonym", w centrum białoruskiej stolicy.

    Iwanowski pamięta z dzieciństwa wystrój wewnętrzny kościoła w Nieświeżu. To właśnie dzięki studiowaniu przechowywanych w nim pamiątek zaczął jako dziecko poznawać prawdziwą, nie wykładaną w szkołach radzieckich, historię swojego kraju. Przywrócenie tablicy ku czci Woyniłłowicza uważa za sprawę honoru. Zwłaszcza z uwagi na powód, dla którego została usunięta. Inicjatorem usunięcia tablicy był zagorzały komunista, uczestnik bolszewickiego przewrotu październikowego, niejaki Aleksander Aleszkiewicz. Po II wojnie światowej były rewolucjonista zamieszkał w rodzimym Nieświeżu. Będąc jednym z najbardziej szanowanych przez miejscowe władze komunistyczne działaczem partyjnym odwiedził w pewnym momencie kościół. - Najbardziej rozgniewała go właśnie tablica ku czci Woyniłłowicza - opowiada Iwanowski. Rzecz w tym, iż rewolucjonista pochodził z chłopskiej rodziny, która pracowała u pana Edwarda. - Nie mógł pogodzić się z istnieniem pamiątki po "ciemiężycielu ludu pracującego" i ze skargą dotarł aż do Komitetu Centralnego Partii w Moskwie - wspomina krajoznawca. W 1962 r. tablica zniknęła z kościelnego muru, ale nie została zniszczona. Pięć lat temu Iwanowski ustalił, iż jest przechowywana w kościelnym schowku. Od tamtej pory każdego roku przypomina nieświeskiemu proboszczowi, iż czasy radzieckie minęły i należałoby wobec tego przywrócić na mur świątyni niesprawiedliwie usuniętą pamiątkę.

    Z księdzem Piotrem, który pracuje w Nieświeżu dopiero od roku, udaje się skontaktować telefonicznie dzięki pomocy pani, prowadzącej kiosk kościelny. Pan Witold pyta nowego proboszcza o los tablicy Woyniłłowicza. - Powiedział, że jest problem z jej przymocowaniem, gdyż mury kościoła stają się coraz bardziej kruche i mogą nie wytrzymać jej ciężaru - relacjonuje z rozczarowaniem przebieg rozmowy Iwanowski.

    W krypcie Radziwiłłów spotykamy kilkudziesięcioosobową grupę młodzieży. Są to uczniowie szkoły średniej z białoruskiego Rohaczewa (obwód homelski). Przewodniczka opowiada im właśnie o ostatnim pochówku w krypcie. 8 czerwca 2000 r. w ścianę krypty wmurowano urnę z prochami zmarłego w 1990 r. w Londynie Antoniego Mikołaja Radziwiłła. Niedługo przed śmiercią odwiedził on Białoruś i w testamencie kazał pochować siebie w podziemiach nieświeskiej świątyni.

    Z kościoła udajemy się na zamek. Mijając wykonany z marmuru znak pamiątkowy, informujący o wpisaniu w 2005 r. zespołu architektonicznego byłej rezydencji Radziwiłłów w Nieświeżu na listę dziedzictwa światowego UNESCO, przez bramę, udekorowaną orłami z herbem Radziwiłłów - Trąby, wchodzimy na groblę usypaną w XIX wieku i dzielącą Staw Bernardyński od Stawu Zamkowego.

    Gdy za koronami drzew dostrzegamy już mury zamkowe, raptem wyłania się przed nami pomnik żołnierzy, poległych w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Tuż za pomnikiem zaczyna się otaczający zamek rów, po drugiej stronie którego trwają prace budowlane. Białoruscy renowatorzy wznoszą na wałach zamkowych mur obronny z basztami. Wykonywana ze współczesnej czerwonej cegły pseudogotycka fortyfikacja budzi protesty ze strony niezależnych ekspertów. Przewodniczący Białoruskiego Towarzystwa Ochrony Pomników Anton Astapowicz zwraca uwagę na to, iż restauratorom pomieszały się style i epoki. - Teraz w wyglądzie zamku panuje totalna eklektyka - podkreśla ekspert.


    Renowatorzy odpierają krytykę mówiąc, iż wzorują się m.in. na rycinach nieświeskiego malarza Tomasza Makowskiego, żyjącego w XVI-XVII stuleciach. - Ale nawet u Makowskiego nie ma baszt na rogach murów obronnych - protestuje Astapowicz. Podkreśla, iż przed odnawianiem elementów architektonicznych specjaliści powinni się dogadać, jaką epokę biorą za wzór. - Z uwagi na to, iż swój ostateczny wygląd zamek osiągnął pod koniec XVIII wieku, właśnie na tej epoce wypadałoby się wzorować - uważa Astapowicz.

Jednakże nie "średniowieczne" mury obronne budzą największe narzekania specjalistów, a nawet zwykłych zwiedzających zamek turystów. - Nie trzeba być ekspertem, by dostrzec dysonans, gdy widzi się, że zwieńczenie jednej z wież zamkowych przypomina prawosławną dzwonnicę z charakterystyczną pozłacaną "cebulką" u góry - nie kryje zażenowania Anton Astapowicz. Po burzy krytyki, która wybuchła z tego powodu w mediach, dzisiaj nawet oficjalni kierownicy prac renowacyjnych przyznają, iż wykonane w prawosławnym stylu zwieńczenie wieży to błąd popełniony przez odsuniętego już od pracy poprzedniego kierownika robót renowacyjnych. - Gdy przystąpiłem do pracy, ona już miała taki wygląd - usprawiedliwiał się w jednym z wywiadów dyrektor odpowiedzialnej obecnie za renowację zamku organizacji "Prajektrestauracja" Uładzimir Siniauski. Oświadczył także, iż mimo kontrowersji nie potrafi niczego zmienić bez specjalnego polecenia oraz przydzielenia dodatkowych środków na naprawienie błędu poprzednika.

    Do największego skandalu w trakcie renowacji zamku doszło w ubiegłym roku, gdy białoruscy specjaliści wyburzyli jedną z galerii zamkowych, łączących główny korpus pałacowy z jednym ze skrzydeł bocznych. Naukowy kierownik prac renowacyjnych Siarhiej Druszczyc tłumaczył, iż było to niezbędne z uwagi na to, że grunt pod tą częścią zamku był bardzo niestabilny, a fundamenty właściwie nie istniały, co groziło zawaleniem się budowli. Druszczyc zapewnił wówczas dziennikarzy oraz partnerów z polsko-białoruskiej komisji do spraw wspólnego dziedzictwa, iż wzmocnienie fundamentów było niemożliwe, zaś awaryjna ściana nie została zburzona, lecz rozebrana, a cegłę, z której była zbudowana, złożono tak, by wykorzystać ją do odbudowy po wzmocnieniu fundamentu. Jak mówił później w jednym z wywiadów Iwan Żdanowicz, szef zespołu budowniczych, odtwarzających zniszczoną część zamku, stara cegła jednak do tego celu się nie przydała. - Galerię odbudowaliśmy z cegły wyprodukowanej w specjalistycznych zakładach w Witebsku - podkreślił Żdanowicz.


    Skandale towarzyszące renowacji zamku skłoniły białoruskich dziennikarzy nawet do szukania ich przyczyn w płaszczyźnie mistycznej. Tygodnik "Biełgazeta" zastanawiał się na przykład, czy przyczyną niepowodzeń nie jest ingerencja mieszkającego, jak głosi legenda, na zamku ducha Barbary Radziwiłłówny, zmarłej za młodu małżonki polskiego króla Zygmunta Augusta. Specjaliści w dziedzinie ezoteryki i spirytyzmu nie potwierdzili jednak tej teorii. Zaprzeczył przypuszczeniom o działaniu na zamku sił nadprzyrodzonych także Iwan Żdanowicz, choć przyznał, iż jego podwładni znają legendę o "Czarnej Damie".

    Po tym, jak rok temu z przebiegiem renowacji zapoznał się prezydent Białorusi Aleksander Łukaszenka, krytykując opieszałość prac, ruszyły one z podwojoną siłą. Zaś jesienią zeszłego roku zgodnie z sugestią prezydenta dla zwiedzających otwarto dwie pierwsze sale. W jednej z nich mieści się ekspozycja, opowiadająca o historii powstania zamku, jego kolejnych przebudowach i postanowieniach władz, które wpłynęły na losy przechowywanych w nim niegdyś dóbr Radziwiłłów. Dumą nieświeskich muzealników jest także zrekonstruowane, ich zdaniem blisko pierwowzoru, pomieszczenie zamkowej biblioteki. Wystawiane w niej są co prawda tylko repliki książek z radziwiłłowskiego księgozbioru.

    - W ciągu roku ekspozycje zwiedza około 60 tys. turystów - chwali się w rozmowie z "Rz" Aleksiej Budnik, odpowiadający za wyposażenie pomieszczeń zamkowych. Zapewnia, iż po zakończeniu prac renowacyjnych i wykończeniowych zamek zamieni się w muzeum, w którym zwiedzający będą mogli poznać nie tylko historię jednego z najpotężniejszych niegdyś w Europie rodów, lecz także historię Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej. Gdy rozmawiamy z panem Budnikiem w przedsionku między salami - mija nas grupa młodzieży, rozmawiającej po polsku. Są to licealiści z podwarszawskiego Grójca. Pan Budnik wydaje rozporządzenie swoim pracowniczkom, by dla polskich dzieciaków otworzyły salę portretową, w której wiszą podobizny niegdysiejszych władców Nieświeża. - Ta sala jest już wykończona, ale oficjalnie nie oddana do użytku. Dla gości z Polski można jednak zrobić wyjątek - uśmiecha się Aleksiej Budnik. Zapewnia, że raz na dzień muzeum przyjmuje co najmniej jeden autokar z turystami z Polski.

    Zgodnie z wynikami ostatniego spisu ludności, mieszkańcy narodowości polskiej stanowią w Nieświeżu zaledwie około 6% ogółu. Za sprawą radziwiłłowskiego dziedzictwa turysta z Polski nie poczuje się jednak obcy w tym książęcym grodzie, gdyż większość nieświeżan, niezależnie od narodowości, potrafi podtrzymać rozmowę w języku polskim. Należy do nich m.in. redaktor naczelny państwowej rejonowej gazety "Niaswiżskija Nawiny" Dzmitryj Jaszczenko. Gdy dowiaduje się, że jestem korespondentem "Rzeczpospolitej", chwali się, iż kilka lat temu udało mu się opublikować u nas kilka tekstów. Gdy pytam pana redaktora, jak miasto przygotowuje się do wizyty księżnej Elżbiety Radziwiłł i jej krewnych, Dzmitryj Jaszczenko zapewnia, że władze szykują wystawne przyjęcie na jej cześć. Mój rozmówca zdradza też, iż na posiedzeniu Rady Miasta, z której właśnie wrócił, podjęto decyzję o nadaniu jednej z nowych ulic Nieświeża nazwy "Radziwiłłowska". - Szkoda, że księżnę zapomnieli o tym poinformować - mówi mi już po zakończeniu wizyty Radziwiłłów na Białorusi Hleb Łabadzienka. Obiecuje jednak, iż powołując się na mnie przekaże tę miłą wiadomość do Warszawy.

    Według Łabadzienki, władze Nieświeża rzeczywiście zapewniły księżnej w jej rodzimym mieście "zaiste książęcy program pobytu". Najbardziej wzruszająca była jednak reakcja tak zwanych zwykłych ludzi. - Przed kościołem witał Radziwiłłów ponad pięćsetosobowy tłum - opowiada Łabadzienka. Dla księżnej zaś w centralnej nawie świątyni przygotowano obity aksamitem tron. Do zwiedzania Nieświeża Radziwiłłom podstawiono konną bryczkę, z której 91-letnia księżna jednak nie skorzystała, preferując komfortową jazdę mercedesem. W zabytkowym, wchodzącym w skład budynków chronionych przez UNESCO, ratuszu miejskim urządzono przyjęcie na cześć gości, których w Nieświeżu nazywano gospodarzami, gdyż dzięki ich przodkom miasto zawdzięcza swoje istnienie. Od władz Nieświeża Radziwiłłowie dostali ogromnego pieczonego karpia, wyłowionego w otaczających zamek stawach oraz butelkę szampana "Radziwiłł", produkcji mińskich zakładów win. - Wszystko to było niezwykle wzruszające - relacjonuje Hleb Łabadzienka. Zdradza, iż sami Radziwiłłowie nie spodziewali się tak ciepłego przyjęcia, zwłaszcza iż podczas zwiedzania zamku Elżbieta Radziwiłł wypowiadała się dosyć krytycznie o przebiegu renowacji. - Nie umknęło jej uwadze, oczywiście, ani prawosławne sklepienie jednej z wież zamkowych, ani mur obronny, którego jej zdaniem być nie powinno - opowiada Łabadzienka.

    A mimo tego księżna zapytała przedstawicieli miejscowej administracji o pozwolenie pomieszkania w zamku przez kilka tygodni. To było jedyne życzenie księżnej, które spotkało się z odmową. - Wytłumaczono, iż w zamku na razie nie ma pomieszczeń mieszkalnych - mówi białoruski asystent pani Radziwiłł.

    Być może swoje marzenie księżna będzie mogła spełnić za rok, kiedy cały zamek zostanie oddany do użytku, a w jego części, planowanej do wykorzystywania w celach reprezentacyjnych przez prezydenta Białorusi, znajdą się komfortowe apartamenty mieszkalne.

    - Miejmy nadzieję, iż wówczas zamek jeszcze będzie przypominał księżnej dom jej dzieciństwa... - kończy opowiadanie o pobycie Radziwiłłów na Białorusi Hleb Łabadzienka.

Andrzej Pisalnik z Nieświeża
Autor jest korespondentem dziennika "Rzeczpospolita" na Białorusi
Lipiec 2009 r.